مقاله ای خارجی در این راستا در سال 2025 با عنوان :
The Impact of Modifiable Parenting Factors on the Screen Use of Children Five Years or Younger:
به چاپ رسیده است.
خلاصه ای از آن را با شما به اشتراک میگذاریم و برای مطالعه کامل میتوانید به لینک فوق مراجعه نمایید.
یافتههای اصلی
عواملی که باعث افزایش استفاده کودک از صفحهنمایش شدند:
✔ والدینی که خودشان زیاد از موبایل یا تلویزیون استفاده میکنند.
✔ تماشای تلویزیون هنگام صرف غذا.
✔ استفاده از صفحهنمایش به عنوان:
- وسیله سرگرم کردن کودک (Babysitter)
- آرام کردن کودک هنگام ناراحتی (Mood Regulation)
- پاداش دادن به کودک (Reinforcement)
عواملی که باعث کاهش استفاده کودک شدند:
✔ خودکارآمدی بالاتر والدین
(والدینی که احساس میکنند توانایی مدیریت رفتار کودک را دارند.)
✔ وجود قوانین مشخص برای استفاده از صفحهنمایش
مانند:
- محدودیت زمانی
- ممنوعیت هنگام غذا
- ممنوعیت قبل از خواب
سبکهای فرزندپروری
سبک مقتدرانه (Authoritative Parenting)
⬇ باعث کاهش استفاده از صفحهنمایش میشود.
ویژگیها:
- محبت بالا
- قاطعیت همراه با احترام
- قانونگذاری منطقی
سبک مستبدانه (Authoritarian Parenting)
⬆ باعث افزایش استفاده از صفحهنمایش میشود.
ویژگیها:
- کنترل زیاد
- انعطاف کم
- تنبیه و اجبار
سبک سهلگیر (Permissive Parenting)
⬆ با استفاده بیشتر از صفحهنمایش همراه بود.
ویژگیها:
- محبت زیاد
- قانون کم
- مرزهای نامشخص
یافتههای نامشخص
برای موارد زیر شواهد کافی یا یکسان وجود نداشت:
- دانش والدین درباره مضرات صفحهنمایش
- تماشای مشترک والد و کودک (Co-viewing)
- سبک غافل یا بیتوجه (Neglectful Parenting)
نوع صفحهنمایش
پژوهشگران انتظار داشتند موبایل و تبلت اثر متفاوتی نسبت به تلویزیون داشته باشند؛ اما هیچ الگوی مشخصی پیدا نشد. بنابراین، نوع وسیله به اندازه رفتار والدین تعیینکننده نبود.
نتیجهگیری بالینی
برای روانشناسان و درمانگران کودک، این مقاله یک پیام روشن دارد:
برای کاهش وابستگی کودک به صفحهنمایش، تمرکز درمان نباید فقط روی کودک باشد؛ بلکه باید روی رفتار والدین کار شود.
مهمترین اهداف مداخله عبارتاند از:
- کاهش استفاده خود والدین از موبایل در حضور کودک.
- حذف استفاده از صفحهنمایش بهعنوان ابزار آرامسازی یا پاداش.
- آموزش وضع قوانین شفاف و پایدار برای استفاده از صفحهنمایش.
- افزایش احساس خودکارآمدی والدین در مدیریت رفتار کودک.
- تقویت سبک فرزندپروری مقتدرانه (محبت همراه با قاطعیت).
- مهمترین یافتهها
۱. الگوی رفتاری والدین (Parental Modeling)
قویترین پیشبینیکننده استفاده کودک از صفحهنمایش بود.
هرچه والدین: - بیشتر موبایل استفاده کنند
- بیشتر تلویزیون ببینند
- بیشتر در حضور کودک با صفحهنمایش باشند
- کودک نیز بیشتر از صفحهنمایش استفاده میکند.
تفسیر روانشناختی
کودک بیش از آنکه از قوانین یاد بگیرد، از مشاهده رفتار والدین یاد میگیرد.
۲. استفاده از صفحهنمایش برای آرام کردن کودک
والدینی که هنگام: - گریه
- بیحوصلگی
- عصبانیت
- بدخلقی
- به کودک موبایل میدهند،
در واقع استفاده از صفحهنمایش را به یک ابزار تنظیم هیجان تبدیل میکنند.
پیامد آن:
کودک یاد میگیرد هیجانهای منفی را نه از طریق مهارتهای تنظیم هیجان، بلکه از طریق صفحهنمایش مدیریت کند.
۳. استفاده از موبایل بهعنوان پرستار کودک
(Babysitting)
وقتی والدین برای انجام کارهای خانه، استراحت یا خرید، کودک را با موبایل یا تبلت سرگرم میکنند،
میزان استفاده کودک از صفحهنمایش به شکل معناداری افزایش مییابد.
۴. استفاده از صفحهنمایش بهعنوان پاداش
مثلاً:
«اگر غذایت را بخوری، گوشی میدهم.»
این روش باعث میشود ارزش روانی صفحهنمایش بیشتر شود و میل کودک برای استفاده از آن افزایش یابد.
۵. تماشای تلویزیون هنگام غذا
یکی از یافتههای جالب مقاله این بود که خانوادههایی که هنگام غذا تلویزیون روشن است،
کودکانشان بهطور قابل توجهی زمان بیشتری را با صفحهنمایش سپری میکنند.
همچنین این رفتار با: - چاقی
- کاهش تعامل والد و کودک
- اختلال در خوردن آگاهانه
- نیز ارتباط دارد.
۶. قوانین استفاده از صفحهنمایش
وجود قوانین مشخص مانند: - زمان مشخص
- محدودیت روزانه
- ممنوعیت قبل از خواب
- ممنوعیت هنگام غذا
- با کاهش استفاده کودک از صفحهنمایش همراه بود.
اما فقط زمانی که والدین نیز همان قوانین را رعایت میکردند.
۷. خودکارآمدی والدین
(Self-efficacy)
والدینی که احساس میکنند:
«میتوانم رفتار فرزندم را مدیریت کنم.»
کمتر از صفحهنمایش برای کنترل کودک استفاده میکنند.
۸. سبک فرزندپروری
سبک مقتدرانه (Authoritative)
ویژگیها: - محبت
- مرزبندی
- گفتوگو
- ثبات
- نتیجه:
کمترین میزان استفاده از صفحهنمایش.
سبک مستبدانه (Authoritarian)
ویژگیها: - کنترل زیاد
- تنبیه
- سختگیری
- نتیجه:
استفاده بیشتر کودک از صفحهنمایش.
سبک سهلگیر (Permissive)
ویژگیها: - محبت زیاد
- قوانین کم
- نتیجه:
استفاده بیشتر از صفحهنمایش.
سبک غافل (Neglectful)
شواهد پژوهش هنوز کافی نبود.
یافتههای غیرمنتظره
پژوهشگران انتظار داشتند:
موبایل و تبلت از تلویزیون آسیب بیشتری داشته باشند.
اما نتیجه نشان داد:
نوع وسیله اهمیت کمتری نسبت به رفتار والدین دارد.
یعنی والدگری سالم مهمتر از نوع صفحهنمایش است.
دیدگاه خود را بنویسید